Osoby bezrobotne zachowują prawo przynależności do związków zawodowych, a jeśli nie są ich członkami mają prawo wstępowania do nich w przypadkach i na warunkach określonych ich statutami – odpowiada GIP do RPO.

• Przepisy ograniczają prawa osób należących do związków zawodowych w okresie między rozwiązaniem stosunku pracy a formalnym uzyskania statusu osoby bezrobotnej 
• Według związkowców pracodawcy wykorzystują lukę, jaką tworzy ten przepis, w zakresie ochrony ciągłości członkostwa
• Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk występuje w tej sprawie do Katarzyny Łażewskiej-Hrycko, Głównego Inspektora Pracy
• AKTUALIZACJA: Osoby bezrobotne zachowują prawo przynależności do związków zawodowych, a jeśli nie są ich członkami mają prawo wstępowania do nich w przypadkach i na warunkach określonych ich statutami – odpowiada GIP 

  6 grudnia 2021 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do GIP w sprawie rozwiązania stosunku pracy z przewodniczącym Niezależnego Związku Zawodowego Pracowników mBank S.A. W odpowiedzi, po zakończeniu postępowania, sformułowano wniosek o naruszeniu przepisów prawa pracy w tej sprawie oraz wskazano na bezpodstawne kwestionowanie przez pracodawcę zarówno statusu przewodniczącego jako członka związku zawodowego po ustaniu stosunku pracy, jak i statusu Związku jako takiego.

  Problem art. 2 ust. 4 ustawy o związkach zawodowych

  Kwestia pozostaje nadal w zainteresowaniu RPO w związku z wnioskiem skierowanym do Rzecznika przez Niezależny Związek Zawodowego Pracowników mBank S.A. dotyczący problemów z wykładnią i stosowaniem art. 2 ust. 4 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Ogranicza on prawa osób należących do związków zawodowych w okresie między rozwiązaniem stosunku pracy a chwilą formalnego uzyskania statusu osoby bezrobotnej w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu. (…)

  Odpowiedź głównego inspektora pracy Katarzyny Łażewskiej-Hrycko

  Uprzejmie wyjaśniam, że zgodnie z art. 2 ust. 4 cyt. wyżej ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, osoby bezrobotne w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu zachowują prawo przynależności do związków zawodowych, a jeśli nie są członkami związków zawodowych, mają prawo wstępowania do związków zawodowych w przypadkach i na warunkach określonych statutami związków.

  Istotą powyższego przepisu jest przyznanie osobom bezrobotnym prawa przynależności do związku zawodowego, do którego wstąpiły w czasie trwania stosunku pracy lub – jeżeli nie były w tym czasie członkami takiego związku – prawa wstępowania do organizacji związkowej, co do którego to prawa ograniczenia może zawierać jedynie statut konkretnego związku zawodowego.

  W związku ze zgłoszonymi przez Pana wątpliwościami dotyczącymi problemów z wykładnią i stosowaniem art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, jak też z ryzykiem, że ww. przepis może stanowić problem o charakterze systemowym, bowiem przy jego ściśle literalnej wykładni – jak zasygnalizowali przedstawiciele Niezależnego Związku Zawodowego Pracowników mBank S.A. – pracodawcy wykorzystują lukę, jaką tworzy ten przepis w zakresie ciągłości członkostwa w związku zawodowym, informuję że do organów Państwowej Inspekcji Pracy nie zgłaszano na tle omawianego przepisu wątpliwości co do jego interpretacji lub stosowania. Co więcej, z informacji przekazanych z okręgowych inspektoratów pracy również nie wynika, aby takie sygnały w latach 2020-2022 były tam zgłaszane, poza jednym przypadkiem w Okręgowym Inspektoracie Pracy w Opolu, gdzie w trakcie przeprowadzania czynności kontrolnych przedstawiono inspektorowi pracy dokumenty, z których wynikało, iż wystąpiła sprzeczność interpretacyjna dotycząca wykładni i stosowania art. 2 ust. 4 ww. ustawy.

  Powyższa sytuacja dotyczyła umocowania do dalszej reprezentacji przewodniczącego związku zawodowego, który po ustaniu zatrudnienia u pracodawcy (zwolnienie w trybie art. 52 k.p.) pełnił nadal funkcję związkową, będąc osobą bezrobotną. Rozbieżność interpretacji dotyczyła żądania przez pracodawcę przedstawienia przez organizację związkową stosownych dokumentów potwierdzających, że były pracownik jest osobą nadal reprezentującą związek zawodowy. W powyższej sprawie inspektor pracy nie stosował środków prawnych.

  Niewątpliwie istotne jest w omawianym zakresie, że kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie stosowania przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych są ograniczone, co wiąże się przede wszystkim ze specyfiką działalności związkowej i delikatną materią współpracy na linii pracodawca – związek zawodowy.

  Należy zaznaczyć, że czyny przewidziane w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, polegające na naruszaniu wolności związkowej, mają charakter przestępstwa, w związku z czym właściwa w tych sprawach jest Prokuratura oraz orzekające w konkretnych sprawach sądy, a nie Państwowa Inspekcja Pracy.

  W obszarze kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy leży natomiast kwestia zwolnień z pracy działaczy związkowych. Zgodnie z art. 281 pkt 3 Kodeksu pracy, kto będąc pracodawcą lub działając w jego imieniu wypowiada lub rozwiązuje z pracownikiem stosunek pracy bez wypowiedzenia, naruszając w sposób rażący przepisy prawa pracy, podlega karze grzywny od 1000 do 30 000 zł. Czyn ten stanowi jedno z wykroczeń przeciwko prawom pracownika, do ścigania którego właściwi są inspektorzy pracy.

  Rozwiązanie stosunku pracy z działaczem związkowym, podlega – poza kontrolą ze strony Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie prawidłowości przyjętej procedury rozwiązania stosunku pracy – przede wszystkim ocenie sądu na skutek odwołania się osoby zainteresowanej, tak co do zastosowanego trybu, jak i przyczyn zwolnienia pracownika z pracy. (…)

  Wpis na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich jest oczywiście bardzo rozbudowany, zapraszamy do lektury bezpośrednio na stronie RPO:

Całość opublikowanej odpowiedzi GIP do RPO w sprawie Naszego Związku Zawodowego